و هم بر تمامى اسرار آن آگاهى دارد ، قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ؛ « 1 » بگو : قرآن را كسى نازل ساخته است كه راز نهان‌ها را در آسمان‌ها و زمين مىداند . » پيشرفت علوم طبيعى در كشف حقايق قرآنى ( مربوط به جهان طبيعت ) و فهم معانى آن آيات ، نقش قابل توجهى ايفا مىكند به گونه‌اى كه مىتوان آن را يكى از منابع فهم تفسيرى برشمرد . يادآور مىشود كه فرضيه‌هاى علمى همواره متزلزل ، و در حال تغيير و تحول است و قرآن قوانين ثابت و لا يتغير دارد . در نتيجه ، تا فرضيه‌ها به قوانين ثابت تبديل نشده‌اند نمىتوان آن را بر قرآن تحميل كرد ، بلكه در مسائل علمى تنها مىتوان گفت : شايد يا احتمالا قرآن ناظر بر اين مسأله باشد . به هر حال اصل اين كه پيشرفت دانش بشرى در فهم قرآن نقش دارد ، انكار ناپذير است . « 2 » علل پيدايش روش‌هاى مختلف در تفسير در صدر اسلام براى فهم قرآن هر كس به اندازهء ظرفيت فكرى خود از دانش الهى و حكمت نورانى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بهره مىبرد و اگر مشكلى يا اختلافى در تفسير و فهم آيات پيش مىآمد با مراجعه به آن حضرت حل و فصل مىگرديد . پس از پيامبر اسلامى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اوضاع حكومت اسلامى دست خوش حوادثى گرديد و كاملا دگرگون شد ، وحدت رويه از بين رفته و برخى از صحابه مطابق تمايل شخصى خود بدون استفاده از منابع وحى به تفسير آيات يا صدور حكم مىپرداختند و اين خود باعث هرج و مرج و انحرافات فكرى و عقيدتى گرديد . مهم‌تر از همه اين كه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سفارش‌هاى فراوانى دربارهء اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام نمود . اما با كمال تأسف پس از رحلت آن حضرت اين منبع مهم دين ، كنار زده شد و قرآن از عترت جدا گرديد و جامعه در مسير خاصى غير از آنچه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در نظر داشت

--> ( 1 ) فرقان / 6 . ( 2 ) مجلهء انديشهء حوزه ، مصاحبه با آية الله معرفت ، سال دوم ، شمارهء هفتم ، زمستان 75 .